تامين سلامت كار در كارگاههاي كوچك

تامين ، حفظ و ارتقا سلامت شاغلين كشور نه تنها يك وظيفه شرعي است بلكه به عنوان يك راهكار اساسي در حفظ منابع سرمايه اي كشور، رسالت ويژه اي است كه بر دوش يكايك مسئولين قرار دارد.

در اين ميان كارفرمايان كارگاههاي كوچك كه بيش از 98% كل كارگاهها و بيش از80% شاغلين كشور (با احتساب شاغلين بخش خدمات) به خود اختصاص داده اند، نيازمند دستيابي به اطلاعاتي در باب ضوابط و معيارهاي سلامت كاردر اين نوع مشاغل مي باشد كه با استقرار آنها سلامت شاغلين تحت مديريت خود را تامين نمايند.

علي ايحال دستور العمل حاضر تحت عنوان " دستور العمل تامين سلامت كار در كارگاههاي كوچك"كه مطابق با مستنداتي از قانون وظايف و تشكيلات وزارت  بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و قانون كار تدوين گرديده است ، تاييد و جهت اجرا ابلاغ مي گردد و مسئولين واحدهاي مشمول اين دستورالعمل موظفند در جهت تامين و استقرار ضوابط مندرج در اين دستور العمل اقدام نمايند.

اميد است با اعمال مقررات و ضوابط بهداشتي در سطح كشور، شاهد ارتقا سلامت اقشار مختلف جامعه، بالاخص شاغلين كشور، باشيم.

دستور العمل تامين سلامت كار در كارگاههاي كوچك

با استناد به قانون تشكيلات و وظايف وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي و قانون كار به منظور تامين سلامت شاغلين ، ظوابط بهداشت كار و سلامت شاغلين در كارگاههاي كوچك و واحدهاي خدماتي به شرح ذيل اعلام مي گردد:

فصل اول: كليات

مبحث اول: تعاريف

ماده 1 : از نظر اين آيين نامه كارگاه كوچك به شرح ذيل تعريف مي گردد:

1-      كارگاههاي خويش فرما

2-      كارگاههاي داراي پروانه بهره برداري  از وزارت صنايع با تعداد كارگران  10 نفر و كمتر

3-      كارگاههاي خانگي

4-      معادن با تعداد كارگران 10نفر و كمتر

5-      مجتمع هاي كارگري مانند كوره پزخانه ها،..........

6-      كارگاههاي تحت پوشش مجمع امور صنفي ، اتحاديه ها اعم از تحت پوشش هستند و يا قرار خواهند گرفت.

7-      كليه شركت هاي خدماتي وپيمانكاري ارائه دهنده خدمات مختلف در موسسات ،سازمانها و ساير ارگانهاي دولتي و غير دولتي

8-      كليه واحد هاي خدماتي از قبيل بانكهاف آژانسهاي مسافرتي ،دفاتر مركزي كارخانجات ،شركت هاي تعاوني و امثالهم

9-      كليه شركت هاي ساختماني ،واحد هاي كشاورزي، آموزشگاههاي فني- حرفه اي  و نيز هنرستانهاي تحت پوشش آموزش و پرورش

ماده 2: امكانات بهداشتي از نظر اين ايين نامه شامل موارد ذيل مي باشد:

1-      تمهيدات بهداشت حرفه اي مورد نياز براي كنترل يا حذف عوامل زيان اور و شرايط بيماري زاي محيط كار

2-   امكانات مورد نياز جهت تامين تسهيلات بهداشتي مورد نياز (تاسيسات جنبي كارگاه) شامل دستشويي، توالت و امثالهم مندج در اين آيين نامه

3-      مراقبت هاي بهداشتي درماني شامل كمك هاي اوليه، معاينات شغلي

مبحث دوم: مسئوليت

ماده 3: تامين امكانات بهداشتي مندرج در اين ايين نامه بعهده كار فرما يا مدير عامل كارگاهها ،شركتها و موسسات موضوع ماده 1 اين آيين نامه به شرح ذيل مي باشد:

1-   كار فرماي واحد خويش فرمايي موظف است علاوه بر تامين خدمات مرتبط با محيط كار ،خود را نيز تحت پوشش مراقبت هاي بهداشتي درماني قرار دهد.

2-   مدير عامل يا كارفرماي كارگاهها ي داراي پروانه بهره برداري از وزرات صنايع و معادن، وزارت جهاد كشاورزي ،مجمع امور صنفي ، اتحاديه ها ، و امثالهم و نيز مجتمع هاي كارگري، واحد هاي خدماتي  ( موضوع بند 8 ماده 1) ، واحد هاي موضوع بند 9 ماده 1 موظفند امكانات بهداشتي در بند هاي ماده 2 را فراهم نمايند.

3-   مديران شركت هاي خدماتي و پيمانكاري ارائه دهنده خدمات مختلف (موضوع بند 7 ماده 1) بايستي در متن قرارداد منعقده  فيما بين شركت هاي مذكور و موسسه يا ارگانهاي دولتي و غيردولتي مسئوليت تامين امكانات بهداشتي موضوع ماده 2 در محيط كار و مراقبتهاي بهداشتي درماني را تعيين نمايند.

4-    هيات امنا/ نماينده مديران  مجتمع هاي كارگري مي تواند امكانات بهداشتي موضوع ماده 2 اين آيين نامه را متناسب با استاندارهاي تعيين شده بصورت مشترك در محل هاي قابل دسترس براي كليه كارگران  توسط كارفرما يا مديريت ارشد تامين مي گردد اين امر تمهيدات اختصاصي مورد نياز هر يك از واحد هاي مجتمع مذكور نمي باشد.

ماده 4: مسئوليت نظارت بر حسن اجراي اين آيين نامه بعهده بازرسان بهداشت حرفه اي موضوع ماده 100 قانون كار است.

تبصره: اظهار نظر در مواردي از قبيل مطلوب، نا مطلوب،مناسب،نامناسب،كافي ،ناكافي و ..... بعهده بازرسين مزبور است.

فصل دوم: تمهيدات بهداشت حرفه اي (جهت كنترل يا حذف شرايط و عوامل زيان آور محيط كار)

ماده 5: ساختمان كار گاه بايد متناسب با وضع آب وهواي محل ساخته شده باشد.

ماده 6: ارتفاع كارگاه نبايداز 3 متر كمتر باشد براي هر كارگر دركارگاه بايد حداقل سه مترمربع سطح منظور گردد وسطح اشغال شده به وسيله ماشين الات يا ابزار و اثاثيه مربوط به كار و فاصله آنها از هم ومسير عبور و مرور وسايل نقليه جز سطح مزبور محسوب نمي شود.

ماده7: ديوارها و سقف كارگاه طوري ساخته شود كه از نفوذ عوامل زيان اور از قبيل گرما ،سرما ، رطوبت و صدا و غيره به داخل كارگاه و بالعكس جلوگيري كند .

ماده 8: كف كارگاه بايد همواره ،بدون حفره و شكاف بوده و لغزنده نباشدو در صورت لزوم قابل شستشو باشد و داراي شيب مناسب به طرف كفشوي باشد.

ماده9: ديوارها بايد صاف ،بدون ترك خوردگي و به رنگ روشن و متناسب باشد.

ماده 1.: در كارگاههايي كه با مواد شيميايي سرو كار دارند و يا طبيعت كار طوري است كه باعث آلودگي و روغني شدن ديوارها ميشود، ديوارها بايد صاف و قابل شستشو باشند .

تنبصره: در كارگاههاي مشمول اين ايين نامه كه در عرضه توزيع و فروش مواد غذايي فعاليت مي نمايند رعايت مفاد اين دستورالعمل رافع اجراي ساير ضوابط بهداشتي اعلام شده از سوي وزارت بهداشت ،درمان و اموزش پزشكي نمي باشد.

ماده11: در كارگاه بايد به تناسب وسعت محل، نوع كار (دقت كار) و شرايط اقليمي  به اندازه كافي درب و پنجره براي نور و هوا موجود باشد.

ماده 12: شيشه درب و پنجره بايد بدون شكستگي بوده و هميشه تميز باشند .

ماده 13: در صورت لزوم درب و پنجره ها بايد مجهز به توري بوده و دربها داراي فنر يا درب بند پنوماتيك باشند.

ماده 14: انباشتن كالا در جلوي پنجره ممنوع مي باشد.

ماده 15:مساحت پنجره بايد متناسب با مساحت كف كارگاه و نوع كار باشد.

ماده 16: در كارگاه بايستي ميزان صدا،ارتعاش ،روشنايي(طبيعي و مصنوعي) پرتوهاي يونساز(آلفا،بتا،گاما،ايكس و ...)و غير يونساز (ماورا بنفش،مادون قرمز، راديويي،ماكروويو، ميدانهاي مغناطيسي و ميدانهاي الكتريكي پايا منطبق با استاندارد اعلام شده در كتاب( حدود تماس شغلي عوامل بيماري زاي محيط كار ) مصوب وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي متناسب با نوع كار و محل تامين شود.

ماده 17: منابع روشنايي مصنوعي بايد همواره سالم و تميز باشد.

ماده 18: هوا ي كارگاههاي  بدون الودگي شيميايي ،بايد متناسب با فصل و جمعيت شاغل تهويه گردد.

ماده 19: وسايل سرمايش و گرمايشي كارگاه بايد ضمن استاندارد بودن ،دما و رطوبت محيط كار را مطابق با حد مواجهه مجاز مندرج در كتاب ( حدود تماس شغلي عوامل بيماري زاي محيط كار) مصوب وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي تامين نمايد.

ماده 2.: در كارگاههاي كه آلودگي ناشي از كار در هواي كارگاه وجود دارد ميبايست  تهويه به گونه اي صورت گيرد كه غلظت مواد شيميايي درد هوا مطابق با ( حد تماس شغلي عوامل بيماري زا )مصوب وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي يا كمتر از آن باشد.

ماده 21:كليه كارگاهها به تناسب كار و توليد خود بايد داراي محل مناسب جهت انبار مواد اوليه و محصول نهايي باشند.

ماده 22: كار فرمايان مكلف به رعايت و تامين كليه استانداردهاي ارگونومي در ارتباط با چيدمان و مشخصات / ويژگيهاي وسايل، ابزار و ماشين الات مورد استفاده در فرايند مي باشند.

ماده 23: كليه كارفرمايان يا مديران ارشد واحد هاي موضوع ماده 1 آيين نامه موظفند نسبت به آموزش افراد تحت پوشش خود در زمينه بهداشت حرفه اي و بهداشت عمومي مطابق با دستورالمع آموزشگاههاي بهداشت حرفه اي كه از طرف وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي ابلاغ مي گردد ،اقدام نمايند.

ماده 24: مديران آموزشگاههاي فني- حرفه اي و هنرستانها موظفند نسبت به آموزش دانش اموزان ،هنرآموزان و كار اموزان خود مطابق با سر فصل و ظوابط اعلام شده از سوي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي در زمينه بهداشت حرفه اي اقدام نمايند.

ماده 25: كليه كارگران ،كارآموزان و نيز عامل اجرايي كار در كارگاههاي خويش فرما مكلف به كسب مهارت لازم در بكارگيري تمهيدات و امكانات بهداشتي در محيط كار و استفاده صحيح از آنها مي باشند.

ماده 26: كار فرمايان موظفند وسايل حفاظت فردي متناسب با نوع كار را براي شاغلين خود تامين نمايند و امكانات لازم جهت اموزش نحوه بكارگيري صحيح اين وسايل را براي آنان تامين و بر كاربرد صحيح اين وسايل در طول كار نظارت نمايند.

فصل سوم: تسهيلات بهداشتي

مبحث اول: دستشويي:

ماده 27: كليه كارگاههاي موضوع ماده 1 بايستي حداقل يك دستشويي  با رعايت شرايط و ضوابط بهداشتي بقرار ذيل مي باشند:

1-      محل احداث دستشويي به گونه اي باشد كه براي كليه شاغلين قابل دسترسي باشد.

2-      دستشويي بايد داراي آب گرم و سرد، سيستم دفع فاضلاب متصل به چاه جاذب و يا شبكه جمع آوري فاضلاب شهري باشد.

3-      كاسه دستشويي بايد به رنگ روشن ،صاف بدون ترك خوردگي  و قابل شستشو باشد.

4-      عرض دستشويي حداقل 60 سانتي متر و طول آن60 سانتي متر باشد.

5-      صابون ترجيحا" صابون مايع بايد در تمام اوقات در محل دستشويي وجود داشته باشد.

6-      جهت خشك كردن دست وجود وسيله خشك كن مناسب الزامي است.

7-       دستشويي بايد بطور مرتب شستشو و گندزدايي شود .

مبحث دوم : آب مصارف آشاميدني و بهداشتي :

ماده 28 : آب آشاميدني و مصارف بهداشتي بايد منطبق بر استانداردهاي بهداشتي  مورد تائيد مراجع ذيصلاح باشد.

ماده 29 : كارگاههايي كه از شبكه لوله كشي آب شهر استفاده نمي نمايند بايد جهت نمونه برداري و آزمايشهاي لازم براي اطمينان از سالم بودن آب اقدام نماند ، مضافا" در اين نوع كارگاهها ، كلرزني بايد به شيوه اي انجام پذيرد كه كلر باقي مانده 8/. -2/. قسمت در ميليون باشد .

ماده 3. : در كارگاههايي كه از آب چاه استفاده مي نمايند ، ساخت ، بهره برداري و لوله كشي آب بايد منطبق بر ضوابط بهداشتي باشد .

ماده 31: در هر كارگاه ترجيحا" يك آب سرد كن براي تامين آب آشاميدني كارگران وجود داشته باشد . در كارگاههايي كه آب سرد كن ندارند وجود يك شير آبخوري الزمي است . شير آبخوري بايد از نوع فواره اي و داراي سپر محافظ باشد تا آبي كه با دهان كارگر بر مي گردد به آن نرسد و لب كارگر نيز با آن تماس پيدا نكند . آبخوري نبايد بامجاورت توالت ، دستشويي و دوش باشد و حتي المقدور نزذديك محل كار كارگر باشد .

تبصره : كارگاههاي فاقد شير برداشت آب آشاميدني بهداشتي بايستي داراي مخازن بهداشتي آب بوده و از ليوان انفرادي يا ليوانهلاي يكبار مصرف استفاده شود .

ماده 32: كارفرما مكلف است براي كارگراني كه در گرماي زياد به مدت مديدي كار مي كنند با تامين مايعات لازم از جمله دوغ بهداشتي ، آب و نمك از دست رفته بدن آنان را جبران نمايد .

مبحث سوم توالت :

ماده 33: در كارگاههايي كه تعداد كاركنان آن 3 نفر و كمتر مي باشد و كارگران با 15 دقيقه پياده روي به توالت بهداشتي دسترسي دارند ، داشتن توالت در محل كارگاه الزامي نيست .

ماده 34: در كارگاههايي كه تعداد كاركنان آن بيش از  3 نفر مي باشد وجود حداقل يك توالت بهداشتي در محل كارگاه الزامي مي باشد.

تبصره : در اين نوع كارگاهها چنانچه كارگر زن مشغول به كار مي باشد ساخت يك توالت جداگانه براي زنان الزام است .

ماده 35: در معادن ، كارفرما مكلف است با در نظر گرفتن فرايند كار ، توالت بهداشتي در نزديكترين قسمت به محل كار را فراهم نمايد .

ماده 36 : شرايط و ضوابط بهداشتي توالتها به شرح ذيل مي باشد :

1-      توالت بايد با فاصله مناسب از ساختمان كارگاه و در محل مناسب از ساختمان كارگاه قرار داشته باشد .

2-      ديوارها تا زير سقف كاشي ، بدون ترك خوردگي ، به رنگ وشن و قابل شستشو باشد .

3-      سقف صاف ، بدون ترك خوردگي ، برنگ روشن و قابل شستشو باشد .

4-      كف مقاوم ، صاف ، قابل شستشو و گندزدايي و ترجيحا" از جنس موزائيك ، سنگ و امثالهم باشد .

5-      كاسه توالت بايد به رنگ روشن ، صاف ، بدون ترك خوردگي و قابل شستشو و گندزدايي باشد .

6-      توالت بايد مجهز به سيفون باشد

7-      توالت بايد داراي شترگو باشد و به چاه جاذب يا شبكه جمع آوري فاضلاب شهري مرتبط باشد .

8-      حداقل عرض توالت 8. سانتي متر و حداقل طول ان 1 متر باشد .

9-      توالت بايد داراي شير آب با شلينگ برداشت آب باشد .

10-   توالت بايد داراي تهويه مناسب و روشنايي كافي باشد .

11-   كليه پنجره ها بايد مجهز به توري ضد زنگ باشند .

12-   درب توالت بايد مجهز به پشت بند در باشد

13-   شستشو و ضدعفوني توالت بايد به طور منظم انجام گيرد

14-   توالت بايد مجهز به سطل زباله درب دار ، زنگ نزن و قابل شستشو باشد .

مبحث چهارم : دوش :

ماده 37: در كليه كارگاههاي موضوع ماده 1 اين آئين نامه چنانچه شاغلين آنها با مواد شيمايي ، سموم ،آزبست مواد عفونت زا ف مواد غذايي و گردو غبار و امثالهم سرو كار دارند و نيز براي كارگران نظافتچي و كارگاههاي زيرزميني مانند معادن حداقل يك دوش آب گرم و سرد در نظر گرفته شود .

در ساير كارگاهها كه داراي آلودگي معمولي مي باشند وجود دوش الزامي نمي باشد .

تبصره : در اين نوع كارگاهها د صورتي كه علاوه بر كاگران مرد ، كارگران زن نيز مشغول به كار مي باشند ساخت يك دوش / حمام آب گرم و سرد جداگانه الزامي است .

ماده 38: شرايط و ضوابط بهداشتي دوش به قرار ذيل است :

1-      كف محل دوشها بايد مقاوم ، قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد و داراي شيب كافي به سمت  كفشوي باشد .

2-      ديوارها تا سقف كاشي  به رنگ روشن و سقف دوش بايد صاف با رنگ روشن و بدون ترك خوردگي  باشد .

3-      مساحت كف محل دوش نبايد از90 سانتيمتر در120 سانتيمتر كمتر باشد و ارتفاع دوش نبايد از 2 متر كوتاهتر باشد.

4-      دوش بايد به طور مرتب تميز و با مواد مناسب گندزدايي گردد .

5-      محوطه دوش بايد داراي هواكش متناسب با فضاي آن باشد .

6-      دوش بايد مجهز به سطل زباله درب دار و قابل شستشوباشد .

7-   در صورتيكه براي گرم كردن آب از منابع حرارتي غير مركزي استفاده مي شود اين قبيل منايع حرارتي بايد در خارج از محوطه دوش در محل مناسب قرار داشته باشد .

8-   براي رعايت موازين ايمني ضروري است در داخل دوش از لامپ ايمني با حباب شيشه اي استفاده شود و تمام كليد و پريزهاي برق بايد خارج از محوطه دوش قرار داده شود .

9-      در محل دوش بايد داراي محلي مناسب بعنوان رختكن براي تعويض لباس باشند .

10-   شستشوي هر نوع البسه در محل دوش ممنوع مي باشد .

مبحث پنجم : قفسه انفرادي نگهداري لوازم و البسه كارگران

ماده 39: در كارگاهها موضوع ماده 35 اين آئين نامه بايد متناسب با تعداد كارگران ، قفسه هاي انفرادي براي تعويض لباس شخصي آنان در نظر گرفته شود .

ماده 4.: شرايط و ضوابط بهداشتي قفسه هاي لباس و لوازم شخصي

1-   هر قفسه بايد به گونه اي ساخته شده باشد كه داراي محل نگهداري مجزا براي لباس بيرون ، وسايل حفاظت فردي و كفش ايمني باشد . قفسه ها بايد داراي سقف شيبدار ، قابل شستشو و داراي كركره ثابت ورود و خروج هوا بوده و قفل داشته باشد .

2-      سطل زباله درب دار قابل شستشو به تعداد كافي در محل نگهداري قفسه ها بايد د نظر گرفته شود .

3-      محل نگهداري قفسه لباس ها و لوازم شخصي بايد به طور منظم پاكيزه و تميز نگهداري شود .

مبحث ششم حوله و صابون :

ماده 41 : كارفرماي كارگاههاي موضوع ماده 37 موظفند به منظور ايجاد تسهيلات جهت استحمام كارگران به مقدار كافي صابون و حوله اختصاصي در اختيار آنان قرار دهد .

ماده 42 : گرم كردن ، آماده سازي غذا در محل كارگاهه موضوع ماده 37 اين آئين نامه ممنوع مي باشد و كارفرما موظف است نسبت به تامين محلي مستقل جهت صرف غذا براي كارگران مطابق با شرايط و ضوابط ذيل اقدام نمايد :

1-      وسعت محل غذاخوري  تعداد ميز و صندلي بايد متناسب با تعداد كارگراني باشد كه در يك موقع با يكديگر غذا مي خوردند .

2-      سقف محل غذاخوري بايد صاف ، بدون ترك خوردگي و برنگ روشن باشد .

3-      ديوارها بايستي مقاوم ، صاف ، رنگ روشن و قابل شستشو باشد .

4-      كف محل غذاخوري بايد قابل شستشو و داراي شيب مناسب به سمت كفشي باشد و لغزنده ناشد .

5-      ميزها و صندلي ها باشد از جنس مقاوم ، قابل شستشو ، بدون تر خوردگي و درز باشند .

6-      زباله دان درب دار به تعداد كافي و در محلهاي مناسب قرار داده شود .

7-      محل غذاخوري بايد داراي تهويه مناسب و مجهز به وسايل گرمايشي و سرمايشي متناسب با فصل باشد .

8-      محل غذاخوري بايد داراي روشنايي كافي باشد و منابع روشنايي پاكيزه و تميزنگهداري شوند .

9-   در صورت امكان در مسير ورود كاركنان به سالن غذاخوري ، دستشويي مجهز ه آب گرم و سرد و صاون و امكانات لازم جهت خشك كردن دست و صورت فراهم گردد .

10-   كارگراني كه كارگاههاي موضوع ماده 37 اين آئين نامه بايد قبل از ورود به حل غذا خوري لباس كار خود را تعويض نمايند .

11-   درب و پنجره محل غذاخوري بايد مجهز به توري باشد و دربهاي محل غذاخوري مجهز به فنر يا درب بند پنوماتيك باشند .

مبحث هفتم :مواد زائد :

ماده 43: زباله و فاضلاب كارگاههاي موضوع ماده 1 اين آئين نامه بايد طبق ضوابط بهداشتي جمع آوري و دفع گردد .

ماده 44  : جمع آوري و دفع فاضلاب و مواد زايد صنعتي بايد به گونه اي انجام گيرد كه ضمن رعايت كليه استانداردهاي محيط زيستي ، سلامت شاغلين در اين گونه تاسيسات نيز تامين گردد .

فصل چهارم : مراقبتهاي بهداشتي درماني شاغلين  / طب كار

ماده 45: مابق با ماده 92 قانون كار كارفرمايان / مديران ارشد در كارگاههاي موضوع ماده 1 اين دستورالعمل موظفند مطابق با دستورالعملهاي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي حداقل سالي يكبار امكانات لازم جهت انجام معاينات شغلي شاغلين تحت پوشش خود را فراهم نمياند .

ماده 46: وجود جعبه كمكهاي اوليه با حداقل وسايل مورد نياز كه از طرف وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي اعلام مي گردد و نيز فرد آموزش ديده براي رسيدگي به جراحات مربوط به حوادث ناشي از كار در هر يك از كارگاهها موضوع ماده 1 اين دستورالعمل الزامي مي باشد .

اين ائين نامه مشتمل بر 4 فصل ، نه مبحث و 46 ماده به ساتناد بند 2 ماده 1 قانون وظايف و تشكيلات وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي و ماده 85 قانون كار تدوین و در تاريخ ........................ به تصويب نهايي وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي رسيده است و مطابق با مفاد مواد 85 ، 91 ، 95 و تبصره 1 ماده 96 قانون كار اجراي آن در كليه كارگاههاي مشمول و براي كليه كافرمايان ، كارگران ، و كارآموزان اين نوع كارگاهها الزامي است .